در جهان امروز، حرف زدن و استفاده از کلمات، تعیینکننده و مشخصکننده جایگاه فرد، حکومت و حتی سیاست به شمار میرود. تاثیرگذارترین فرد در یک جامعه، کسی است که به گونه شیوا، روان، با استفاده از کلمات آشنا و قابل فهم برای همه، صحبت میکند.
روش صحبت کردن، تن صدا، کلمات و مواردی از این قبیل، دست به دست هم میدهند تا فرد بتواند جذاب صحبت کند و شنوندهگان را وادار نماید که خوب گوش کنند.
حرف بزن تا برنده شوی، با این عنوان، میتوان اهمیت سخنرانی و فراگیری فن آن را در یک جمله بیان کرد. همان گونه که هر کاری، روش و مقتضیات خاص خود را دارد، سخنرانی و بیان موضوعات، چی برای یک نفر و چی برای یک جمع، از چنین خصوصیتی برخوردار است.
برای این که یک سخنران خوب و بیانکنندهی عالی برای مطالب ذهنی تان به مخاطب تان باشید، برخی موارد را باید هنگام بیان مطلب و یا سخنرانی رعایت کنید که در این جا، با توجه به منابع آشنا و معتبر جهانی از نویسندهگان و سخنرانهای مشهور جهانی، برای تان ارائه داده ایم.
یک سخنران خوب پیش از همه چیز، باید بر ترس خود غلبه کرده و تواناییهای خود را تقویت کند.
- چطور بر ترس خود غلبه کنیم؟
با تکرار و تمرین، میتوان ترس را از خود دور ساخته و مقابل هزاران فرد، شروع به سخنرانی و صحبت نمایید.
برایان تریسی یک داستان واقعی جالب از یک فردی نسبتا خجالتی که از نادیده گرفتهشدن توسط دیگران خسته شده بود و تصمیم گرفته بود که پیشرفت کند، آورده است: “یک سال بعد، نامهای دریافت کردم که در آن (فرد) سرگذشتاش را برایم نوشته بود. او بلافاصله عزماش را جزم کرده، به انجمن محلی توست مسترز محلق شده و در جلسات هفتهگی شرکت کرده بود. در هر جلسه از اعضا درخواست میشد بایستند و درباره موضوعی صحبت کنند و در پایان جلسه به تمام اعضا نمره داده میشد. در انجمن توست مسترز از «روند حساسیتزدایی» استفاده میشود. این بدان معناست که اگر کاری را چندین بار انجام دهید، بالاخره حساسیت تان نسبت به آن از بین میرود، وقتی فرد چندین بار جلوی بقیه صحبت کرده بود، ترس اش از بین رفته بود و جای خود را به اعتماد به نفس در ابراز مقصود نزد مخاطبها داده بود (تریسی، 1388، 17).
- چطور تواناییهای خود را تقویت کنیم؟
تواناییها را ابتدا باید شناسایی و سپس برای تقویت شان اقدام کرد. برای شناسایی تواناییها، مطالعه و تحقیق نیاز است و برای تقویت تواناییها، تکرار و تمرین ضرورت میباشد.
مطالعه روزانه، حد اقل برای یک ساعت، این روند را پیشرفت فوق العاده خواهد داد.
تصویر ذهنی تان را بهتر کنید تا اعتماد به نفس تان بیشتر پرورش یابد
تصویر ذهنی شما «آیینهی دورنی» تان است. تصویر ذهنی، برداشت و طرز تفکر شما درباره خودتان، قبل و طی اتفاقاتی است که میافتد. هر چه تصویر ذهنی تان مثبت باشد، عملکرد تان بهتر میشود. اگر قبل از هر اتفاق و فعالیتی تصور کنید بهترین عملکرد را خواهید داشت، عملکرد تان بهبود مییابد.
روان شناسان میگویند، سطح اعتماد به نفس، با این که «چقدر خود را دوست بداریم»، کیفیت زندهگی درونی و بیرونی را تا حد زیادی تعیین میکند(تریسی، 1388، 18).
توانایی خوب صحبت کردن، اکتسابی است:
بیشتر افرادی که امروزه سخنوران لایقی هستند، در گذشته وقتی میخواستند با کسی تلفنی صحبت کنند، دستپاچه میشدند. بسیاری از افرادی که جلوی مخاطبها با اعتماد به نفس حاضر میشوند و با فصاحت صحبت میکنند، زمانی از این که جلوی جمع بایستند و صحبت کنند، وحشت داشتند.
با تمرین و تلاش، هر فرد میتواند بهترین سخنران باشد، این توانایی ذاتی نیست که برخی داشته باشند و برخی نداشته باشند، بلکی کسبی است که هر کس میتواند با تلاش و پشتکار، آن را کسب نماید.
کسانی که با اعتماد به نفس جلو جمع سخنرانی میکنند، در مرحلهای از زندهگی شان، این توانایی را کسب کرده اند.
“برای کسب تسلط در صحبت کردن یا در هر زمینه دیگری، باید به خارج شدن از منطقه آرامش و ورود به منطقه ناآرام تمایل داشته باشید. اگر قصد دارید به سطح بالایی از توانایی برسید، نباید از این که طی مرحله رشد و نمو، حس ناشیگری و دستپاچهگی به شما دست میدهد، گریزان باشید” (تریسی، 1388، 21).
چهار ویژهگی لازم برای خوب صحبت کردن
- اشتیاق (داشتن اشتیاق و انگیزه برای سخنران خوب شدن، از اهمیت زیادی برخودار است)
- تصمیم (باید تصمیم گرفت که تلاش کرد و سختیها را برای رسیدن به هدف، تحمل نمود)
- نظم (نظم، داشتن برنامه و ترتیب در تمام امور زندهگی از اهمیت زیادی برخودار است)
- اراده (باید اراده لازم برای مواجه شدن و مقابله با شکست و مشکلات و موانع را داشت)
عناصر تاثیرگذار برای انتقال پیام به مخاطبها:
آلبرت محرابیان در تحقیقاتی که درباره ارتباط موثر انجام داد و پس از این تحقیقات، نتیجه گرفت، هر پیام شفاهی، سه قسمت دارد: واژه، لحن صدا و بدن گوینده.
- واژه
براساس تحقیقات محرابیان، واژه ها فقط 7 درصد از هر پیام انتقال یافته را تشکیل میدهند. البته واژههای که فرد به کار میبرد، از اهمیت زیادی برخودار اند و باید با دقت انتخاب شوند.
- لحن صدا
طبق محاسبات محرابیان، 38 درصد از هر پیام، در نواخت و تاکید بر واژههای مختلف جلوه پیدا میکند.
- زبان بدن گوینده
محرابیان در این تحقیقات پیبرد که دست کم 55 درصد از پیام از طریق زبان بدن گوینده منتقل میشود. دلیل این امر آن است که تعداد عصبهای چشم تا مغز 22 برابر تعداد عصبهای گوش تا مغز است؛ به همین دلیل تاثیر دیداری، بسیار قوی است.
ارسطو، اولین فیلسوف برجستهای بود که به اهمیت سخنوری به عنوان ابزار ضروری رهبری، پی برد. او ارکان اصلی ترغیب کردن (مخاطب) را به سه بخش تقسیم کرد: منطق، اخلاق و احساس.
این که واژههای ما چقدر منطقی و به هم پیوسته اند، چگونه و با چی اخلاقی آن را برای ترغیب کردن مخاطب استفاده میکنیم و با چی احساس درونی و عاطفی، ارتباط برقرار میکنیم، تاثیر فوقالعاده بر انتقال پیام به مخاطب دارند.
ساختار ساده سخنرانیها
یک ساختار ساده سه بخش دارد که میتوانید برای طراحی هر گونه سخنرانی، از آن کار بگیرید. برای یک سخنرانی کوتاه میتوان از این الگو استفاده کرد:
بخش اول: مقدمه
بخش اول مقدمه است، کافی است به مخاطبها تان بگویید که قصد دارید درباره چه چیزی صحبت کنید.
مثلا: ” سپاسگزارم از این که اینجا استید. در فرصتی که برای من اختصاص داده شده، میخواهم درباره برنامههای که امروزه برای جوانان افغانستان مهم است و بعد از تحقیقات به این نتیجه رسیدهام که با انجام این کارها شرایط به نفع جوانان تغییر کند، صحبت نمایم”.
با این مقدمه، زمینه فراهم میشود که مخاطبها آماده شوند و به سخنان شما گوش دهند.
بخش دوم: بیان موضوع، مشکلات و راه حل ها
در این بخش، چیزی را که در مقدمه قول دادید، به مخاطبها تان بگویید. این کار میتواند شامل یک، دو یا سه نکته باشد.
برنامههای را که قرار بود برای مخاطبها توضیح دهید و راه حلهای را که برای بیرون رفت از مشکلات دریافت کرده اید، در این بخش بیان کنید.
بخش سوم: بیان خلاصه ای از آن چه گفتید
در این بخش، خلاصه ای از آن چه را که در بخش دوم بیان کردید، به مخاطبها ارائه دهید که همان نتیجهگیری محسوب میگردد.
نباید از مخاطب توقع داشته باشیم تمام چیزهای را که گفته ایم، همان بار اول حفظ کنند. مرور، جمعبندی و تکرار برای شنونده لذتبخش است و باید در این قسمت، تلاش شود که به بهترین شیوه، آنچه در بخش دوم گفته شد، جمعبندی گردد.
در هنگام صحبت کردن، با قدرت و حضور ذهن باید صحبت نمود، تلاش کنید از دیگران که در این عرصه پیشرفتی داشته اند و سخنرانی شان برای شما جالب است، یاد بگیرید و آنچه در خود تان است، بروز دهید.
برای این که فن بیان را یاد بگیرید، احتیاج به چهار اصل است
دیل کارنگی در کتاب اش تحت عنوان “آیین سخنرانی ” گفته، برای این که این فن (فن سخنرانی و بیان) را یاد بگیرید، احتیاج به چهار اصل دارید.
- باید با علاقه و عزم جدی شروع به کار کنید
برای فراگیری و کسب اعتماد جهت بیان مطالب در مقابل انبوهی از مخاطب، باید با علاقه و عزم جدی شروع کرد.
هر قسم اراده شما رنگ داشته باشد، موفقیتهای شما نیز همانگونه خواهد بود. اگر اراده شما قوی باشد، موفقیت شما نیز پررنگ و قوی خواهد بود.
- باید دقیقا بدانید دربارۀ چه مطلبی میخواهید حرف بزنید
شخص سخنران نمیتواند در هنگام روبرو شدن با شنوندهگان خود بداند چه میخواهد بگوید، مگر این که قبلا در اطراف موضوعی که میخواهد حرف بزند، فکر کند و سخنرانی خود را از پیش آماده نماید، وگرنه او مانند نابینایی خواهد بود که میخواهد یک نابینای دیگر را رهنمایی کند (کارنگی، 1393، 21).
باید پیش از سخنرانی، آن چه را که می خواهید بگویید، در ذهن تان بچرخانید، تحلیل اش کنید و درباره آن فکر نمایید.
- با شجاعت و اعتماد به نفس سخنرانی کنید
پروفسور ویلیام جیمز معروفترین روانشناس آمریکا چنین گفته است: «به نظر میرسد مرحلهی عمل بعد از احساس بهوجود میآید، ولی حقیقت آن است که انجام کار و احساس با هم توام اند و با تنظیم کار که تحت تسلط مستقیم اراده است، ما میتوانیم بطور غیرمستقیم احساس را که تحت کنترل اراده نیست، تنظیم و کنترل کنیم. بنابر این، اگر خواسته باشیم احساس کنیم که شجاع هستیم، باید طوری کار کنیم که گویی شجاعیم و باید اراده خود را برای رسیدن به این منظور، بکار اندازیم و بدین ترتیب، خیلی امکان دارد حالت جرأت جای حالت ترس را بگیرد» (کارنگی، 1393، 22).
برای این که هنگام روبرو شدن با جمعیت، جرأت داشته باشید، چنان وانمود کنید که گویی هم اکنون از این صفت برخوردار استید. شما سالهاست که از این صفت برخودار بوده اید، مگر نه؟ جلو اعضای خانواده تان چگونه حرف میزنید؟ با دوستان تان چطور گرمگونه اختلاط میکنید؟ پس شما میتوانید. تجربه کنید.
- تمرین! تمرین! تمرین!
آخرین نکته ای که باید در این جا بیان کنم، مهمترین نکته است. اگر آنچه را که تا حالا خوانده اید از یاد برده اید، این نکته را فراموش نکنید: اولین و آخرین و جاودانهترین راه برای ایجاد اعتماد به نفس در هنگام سخنرانی، آن است که حرف بزنیم. در واقع تمام این مطلب خلاصه میشود در تمرین، تمرین، تمرین (کارنگی، 1393، 25).
نویسنده: فایق هروی
یکشنبه 4 قوس 1403 خورشیدی
#هرات_افغانستان
منابع:
تریسی، برایان، 1388 خورشیدی، قدرت بیان؛ ترجمه: پروین آقایی، چاپ پنجم، انتشارات اشکذر
کارنگی، دیل، 1393 خورشیدی؛ آیین سخنرانی ؛ ترجمه: سوزان خدیو؛ چاپ اول؛ انتشارات سپهر ادب، تهران
