وحیده کنار پنجره رو به خورشید اتاقش نشسته و زیر لبش با صدای بلند میخواند٬ “زری تصمیم گرفت که دیگر از ترس ها و تردیدهایش عبور کند چون می دانست که شجاعت تنها راه برای ساختن آینده بهتر است” او در حال مطالعه کتاب سووشون اثر سیمین دانشور نویسنده ایرانی است. حالا که دروازه دانشگاه بهرویش بسته شده٬ تنها راه فرار از روزمرهگیها برای او نشستن در گوشهای دنج و مطالعه کتاب است اما این بار این برش از کتاب را برای همراهی با کارزار “علیه کتاب سوزان” جلوی دوربین موبایلش زمزه میکند درحالیکه به صورتش ماسک زده تا هویتاش افشا نشود.
حالا که طالبان٬ گروه حاکم در افغانستان اقدام به حذف و سانسور صدها جلد کتاب از کتابخانهها و کتاب فروشیها زده اند، گروهی از زنان و مردان در شکبههای اجتماعی کارزاری تحت عنوان”علیه کتابسوزان” راه اندازی کردند.
اعضای این کمپاین میگویند که طالبان بار دیگر نشان دادهاند که از آگاهی و حقیقت هراس دارند.
حمیده میرزایی، یکی دیگر از زنانی است که به این کارزار پیوسته است. خانم میرزایی درصفحه اجتماعی فیسبوکاش نگاشته که ترس طالبان از آگاهی مردم نشان دهنده قدرت بیبدیل دانش و اندیشه است.
او میگوید: “نابودی کتابها، هرچند که ممکن است برای مدتی سرکوبی موقت ایجاد کند، اما در نهایت نمیتواند حقیقت و آزادی را برای همیشه مهار کند. کتابها نماد امید، آزادی و پیشرفت بشریاند، و تجربه نشان داده است که ایدهها هرگز برای همیشه خاموش نمیشوند. همانگونه که آب راه خود را به بیرون مییابد، دانش و آگاهی نیز همواره مسیر خود را برای رسیدن به مردم باز میکنند و پردههای جهل و استبداد را کنار میزنند.”
کسانیکه به این کارزار پیوستهاند، نابودی کتابها را تهدید علیه تاریخ افغانستان و حافظه جمعی بشریت دانسته اند.
خالد قادری، یکی از نویسندگان و حامیان این کارزار، به این باور است که گروه طالبان صدها عنوان کتاب را در افغانستان نا مطلوب خوانده و دسترسی به آنها را ممنوع کرده اند.
آقای قادری میگوید: “طالبان در برخی ولایات کتابهای را که نویسندگان شان خانمها هستند و یا آثاری که در آنها تصاویر موجودات زنده نشر شده است را هدف قرار داده اند.”
چهار فصل سقوط اثر سیامک هروی از نویسنده گان افغانستان که راوی روزهای سقوط افغانستان به دست طالبان است نیز یکی از کتابهایی است که از سوی طالبان نشر و فروش آن ممنوع اعلام شده، سیامک هروی اما به این باور است که سانسور و یا جمعآوری کتاب، راهی برای جلوگیری از رسیدن کتاب به دسترس علاقهمندان نیست.
آقای هروی میگوید: “تجربههای تاریخی نشان داده، هرکتابی که زیر تیغ سانسور رفته، خوانندهای بیشتری را به خود جذب کرده است، امروز با توسعه تکنالوژی و اینترنت مشکل است جلو مطالعه و کتابخوانی را گرفت.”
با این همه شماری از کارشناسان بر این باور اند که با وجود سطح پایین سرانه مطالعه در افغانستان، جمع آوری و سانسور کتاب، باعث دور شدن بیشتر مردم از کتاب خواهد شد.
احمد غنی خسروی، رییس پیشین دانشکده ادبیات و علوم انسانی که پس از حاکمیت طالبان به آلمان مهاجر شده در صحبت با خبرنگار مونیخ ژورنال میگوید که جمع آوری کتاب راه مطالعه را متوقف کرده کرده نمیتواند.
آقای خسروی می گوید: “افراد طالبان مطابق سلیقه شخصی، کتابهای را که به ذوق شان خوش نخورد را جمع آوری میکنند، در ضمن افرادی که برای چک کتاب میروند درآیت و خرد تفکیک کتاب را ندارند که چی کتابی به جامعه مفید است و چی کتابی مفید نیست.”
از جمع آوری و سانسور تا واگذاری انتشارات کتاب:
با افزایش فشار رو افزون بر جمع آوری و سانسور کتاب در ولایت هرات اکثر انتشارات کتاب در این ولایت به رکود مواجه شده است.
خالد آروند، یکی از ناشرانی که با همراهی پدرش بیش از 20 سال مصروف چاپ و نشر کتاب در هرات بوده٬ میگوید که در تفکرات طالبان هیچ تغییری رو نما نشده است.
آقای آروند بیان داشت: “در دور اول حکومت طالبان نیز کتابهای سیاسی، ادبی و هنری جمع آوری شده بود و اکنون نیز چنین کاری را روی دست گرفته و جمع آوری کردند.”
خالد آروند با تجربهیی که از دوره اول طالبان داشت و با افزایش فشار بیش از حد طالبان بر کتاب فروشان حدود یک و نیم سال پیش انتشارات خود را واگذار و راه مهاجرت را در پیش گرفته است.
از سوی دیگر مولفان کتاب بر این باور اند که با وجود افزایش فشار بر انتشارات کتاب، در آینده نزدیک شاهد فروپاشی بیشتر انتشارات کتاب خواهید بود.
این کارزار و واکنشها در حالی صورت گرفته که وزارت اطلاعات و فرهنگ طالبان چند روز پیش با نشر ویدیویی در شبکهاجتماعی “اکس” از جمع آوری کتابهای خبر داد که بر اساس ادعای این وزارت بر خلاف عقاید و ارزشهای اسلامی و افغانی است.
حالا دیده شود که آیا اعتراضهای مردمی و واکنشهای جهانی علیه اقدامات طالبان نرمشی در اقدامات سختگیرانه این گروه ایجاد خواهد کرد یا خیر.
نویسنده: نصرالله احمدی – مونستر-آلمان
